GGD en Lentekriebels: de regionale rol van de gezondheidsdienst
Niet alleen Rutgers en de school spelen een rol bij de Lentekriebels: de GGD adviseert, schoolt leerkrachten en volgt de seksuele ontwikkeling van kinderen.

Als ouders denken aan de Week van de Lentekriebels, denken ze aan Rutgers en aan de juf of meester voor de klas. Minder bekend is de rol van de GGD: de regionale gezondheidsdienst die scholen adviseert, leerkrachten begeleidt en de seksuele ontwikkeling van kinderen volgt als onderdeel van de jeugdgezondheidszorg. Die rol is wettelijk verankerd, maar verschilt van regio tot regio - en dat roept bij ouders soms vragen op over wie nu eigenlijk waarover gaat.
Een wettelijke taak: de GGD en de jeugdgezondheidszorg
De 25 GGD'en in Nederland voeren de jeugdgezondheidszorg (JGZ) uit, een taak die voortvloeit uit de Wet publieke gezondheid. Via de vaste contactmomenten - onder meer rond de leeftijd van 5 en 10 jaar - volgen jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen niet alleen de lichamelijke groei van kinderen, maar ook hun psychosociale en psychoseksuele ontwikkeling. Het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) heeft hiervoor een richtlijn seksuele ontwikkeling opgesteld, die JGZ-professionals houvast geeft bij het signaleren van vragen of zorgen rond dit thema. Deze wettelijke taak staat los van het lesprogramma van Rutgers, maar raakt er wel aan: wat een GGD-medewerker ziet tijdens een contactmoment, kan aanleiding zijn om met een school in gesprek te gaan over de aanpak van relationele en seksuele vorming. De contactmomenten zelf zijn individuele, vertrouwelijke gesprekken tussen GGD-professional, kind en ouder, en staan los van wat er in de klas wordt behandeld. Toch vullen beide elkaar aan: waar de Lentekriebels-les in de groep gaat over grenzen, weerbaarheid en voortplanting op een niveau dat voor de hele klas geschikt is, kan de GGD individueel doorvragen als een kind signalen laat zien die om extra aandacht vragen. Die scheiding tussen klassikale les en individuele zorg is een van de redenen waarom scholen de GGD vaak als vast aanspreekpunt hebben, los van de vraag welke methode voor seksuele vorming wordt gebruikt.
Gezonde School: de route waarlangs de GGD scholen bereikt
De belangrijkste schakel tussen GGD en klaslokaal is het landelijke programma Gezonde School, een initiatief van het RIVM-Centrum Gezond Leven in samenwerking met GGD GHOR Nederland. Binnen dit programma kunnen scholen op meerdere thema's een vignet behalen, waaronder het thema "Relaties en seksualiteit". Scholen die hiermee aan de slag willen, kunnen gratis advies krijgen van een Gezonde School-adviseur, die vaak werkzaam is bij de regionale GGD. Het behalen van een vignet verloopt via een vaste procedure: de school brengt eerst met een vragenlijst de huidige situatie in kaart, kiest vervolgens uit een lijst van erkende interventies - waaronder de Lentekriebels-lessen van Rutgers - en stelt een actieplan op. Pas als de school kan laten zien dat relationele en seksuele vorming structureel is verankerd in het onderwijsprogramma, wordt het vignet toegekend. Na verloop van tijd moet de school het vignet opnieuw aanvragen, zodat de aandacht voor het thema niet verslapt.
- Advies over de keuze en opbouw van lesmateriaal, zoals de Lentekriebels-lessen van Rutgers
- Ondersteuning bij het opstellen van een doorlopende leerlijn van groep 1 tot en met 8
- Scholing en studiedagen voor leerkrachten over het bespreekbaar maken van het thema
- Advies over de communicatie met ouders voorafgaand aan de projectweek
Deze ondersteuning gaat vooral over de aanpak, niet over de inhoud van losse lessen: welke concrete lesdoelen bij welke groep horen, staat beschreven op de programmapagina van deze site.
Wie maakt de lessen, wie geeft advies: de taakverdeling met Rutgers
Het is belangrijk om twee rollen uit elkaar te houden. Rutgers, het Nederlandse kenniscentrum seksualiteit, ontwikkelt de Lentekriebels-lessen en het online lespakket Kriebels in je buik, en bepaalt dus de inhoud: welke opdrachten, filmpjes en gespreksvragen kinderen in bijvoorbeeld groep 3 of groep 7 krijgen. De GGD maakt dat materiaal niet en schrijft het ook niet voor. Scholen zijn vrij om te kiezen voor Lentekriebels, voor een andere methode, of voor eigen materiaal; de kerndoelen van SLO verplichten tot aandacht voor relationele en seksuele vorming, maar niet tot een specifieke methode. De GGD opereert in dat speelveld als adviseur en uitvoerder van de jeugdgezondheidszorg, niet als auteur van lesinhoud. Voor een school kan dat onderscheid in de praktijk vervagen, zeker wanneer een GGD-medewerker meehelpt bij de voorbereiding van de projectweek of een gastles verzorgt - maar de verantwoordelijkheid voor wat er in de klas wordt gezegd, blijft bij de school en de leerkracht. Dat onderscheid is ook terug te zien in de kerndoelen van SLO: kerndoel 38 verplicht scholen aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit, maar schrijft geen methode of organisatie voor. Een school kan dus in theorie voldoen aan dit kerndoel zonder ooit met Rutgers of de GGD te hebben samengewerkt, al kiezen de meeste scholen in de praktijk voor ondersteuning van beide partijen omdat zij de expertise en het lesmateriaal leveren die een individuele leerkracht meestal niet zelf kan ontwikkelen.
Sense: hulpverlening naast het lesprogramma
Naast advies aan scholen hebben GGD'en nog een tweede lijn die met seksuele vorming samenhangt: de spreekuren en het landelijke platform Sense.info, bedoeld voor jongeren tot 25 jaar met vragen over seksualiteit, relaties, soa's of ongewenste ervaringen. Sense is ontstaan vanuit de aanvullende seksuele gezondheidszorg die GGD'en namens het ministerie van VWS uitvoeren, vaak in samenwerking met Soa Aids Nederland. Voor basisschoolkinderen is dit spreekuur in de praktijk minder relevant, omdat de doelgroep overwegend ouder is, maar de infrastructuur laat zien dat de GGD seksuele vorming breder opvat dan één projectweek op de basisschool: van voorlichting in de klas tot individuele hulpverlening later in de puberteit. De spreekuren van Sense zijn gratis en anoniem toegankelijk, telefonisch, via chat of op locatie bij de GGD, en gaan uitdrukkelijk niet over de inhoud van lessen op de basisschool, maar over persoonlijke vragen en zorgen van jongeren zelf.
Regionale verschillen: niet elke GGD werkt hetzelfde
Nederland telt 25 GGD-regio's, elk aangestuurd door een eigen gemeenschappelijke regeling van gemeenten. Dat betekent dat de ene GGD meer capaciteit vrijmaakt voor scholing rond seksuele vorming dan de andere, en dat de intensiteit van het Gezonde School-advies regionaal kan verschillen. Via de vierjaarlijkse Gezondheidsmonitor Jeugd, die GGD'en samen met het RIVM en het CBS uitvoeren onder scholieren in het voortgezet onderwijs, brengen gezondheidsdiensten bovendien in kaart hoe het jongeren vergaat op het gebied van welbevinden en relationele vorming. Die cijfers gaan niet over de basisschool, maar voeden wel het regionale gezondheidsbeleid waarbinnen GGD'en hun advies aan basisscholen vormgeven. Voor ouders betekent dit dat de rol van "hun" GGD kan afwijken van wat ze over een andere regio lezen - navraag bij de eigen GGD of school blijft daarom de betrouwbaarste bron. Dat regionale karakter betekent ook dat landelijke cijfers of ervaringen die ouders online tegenkomen niet automatisch gelden voor de eigen gemeente: de ene GGD-regio zet bijvoorbeeld meer in op scholing van leerkrachten, terwijl een andere regio de nadruk legt op voorlichtingsbijeenkomsten voor ouders voorafgaand aan de projectweek.
Wat ouders aan de GGD kunnen vragen
Ouders die willen weten hoe hun school de Week van de Lentekriebels aanpakt, kunnen behalve bij de leerkracht ook terecht bij de GGD in hun regio, bijvoorbeeld via de jeugdarts of jeugdverpleegkundige die aan de school verbonden is. Deze professionals vallen onder het medisch beroepsgeheim en kunnen daardoor ook vertrouwelijk met kinderen of ouders spreken over vragen die niet in de klas aan bod komen.
- Heeft onze school een Gezonde School-vignet voor het thema relaties en seksualiteit, en wat hield het behalen daarvan in?
- Is er voorafgaand aan de projectweek contact geweest tussen school en GGD over de aanpak?
- Bij wie kan ik terecht als mijn kind na een les met vragen of zorgen thuiskomt?
- Welke rol speelt de GGD bij de leerlijn seksuele vorming tussen groep 1 en groep 8?
Een overzicht van meer achtergrondartikelen over het programma, de inhoud per groep en de rechten van ouders is te vinden op de artikelenpagina van Lente-kriebels.nl. Wie de rol van de GGD kent, weet beter bij wie hij met welke vraag terechtkan - en dat scheelt onnodige onzekerheid rond een thema dat voor de meeste ouders toch al gevoelig ligt.
Bronnen
- GGD GHOR Nederland, www.ggdghor.nl
- RIVM / Gezonde School, thema Relaties en seksualiteit, www.gezondeschool.nl
- Rutgers, Kriebels in je buik / Lentekriebels lesmateriaal, www.rutgers.nl
- Wet publieke gezondheid, wetten.overheid.nl
- Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), richtlijn seksuele ontwikkeling, www.ncj.nl
- RIVM, Gezondheidsmonitor Jeugd, www.rivm.nl
- Sense.info, www.sense.info
- SLO, kerndoelen basisonderwijs, www.slo.nl
Redactie Lente-kriebels.nl
Onafhankelijke redactie die ouders rustig en met bronnen informeert over de Week van de Lentekriebels en seksuele vorming op de basisschool. Informatief, geen juridisch of pedagogisch advies. Laatst bijgewerkt op 6 november 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Het programma

De jaarthema's van de Lentekriebels door de jaren heen
Van 'Ik wil het graag weten' tot 'Respect': de jaarthema's van de Week van de Lentekriebels laten zien hoe het programma zich na de ophef van 2023 herijkte.

Rutgers kenniscentrum seksualiteit: de organisatie achter de Lentekriebels
Profiel van Rutgers: geschiedenis, missie, programma's, financiering uit de jaarverslagen, rol als partner van de overheid en de kritiek op zijn dubbelrol.

Wat is de Week van de Lentekriebels? Het programma uitgelegd
Wat de Week van de Lentekriebels is, wie het organiseert en betaalt, wat de wet voorschrijft en hoe het programma in twintig jaar veranderde.
