Lesinhoud per groep

Kerndoel 38: seksuele diversiteit verplicht, genderidentiteit niet

Kerndoel 38 verplicht scholen les te geven over seksuele diversiteit, maar niet over genderidentiteit. Dat verschil ligt aan de basis van veel discussie over het lesprogramma.

Redactie Lente-kriebels.nl
·
Gepubliceerd 13 november 2026
Illustratie bij: Kerndoel 38: seksuele diversiteit verplicht, genderidentiteit niet

Op sociale media en in Kamerdebatten lopen twee begrippen voortdurend door elkaar: seksuele diversiteit en genderidentiteit. Wie de wettekst van kerndoel 38 openslaat, vindt een kort zinnetje over seksualiteit en seksuele diversiteit. Over genderidentiteit zwijgt die wettekst. Toch duiken lessen over genderidentiteit regelmatig op in lesmateriaal, ook van Rutgers. Wat verplicht de overheid scholen precies, wat is een keuze van school of methode, en waarom is dat verschil voor ouders geen woordenspel maar een praktische vraag?

Wat kerndoel 38 precies regelt

Kerndoel 38 maakt deel uit van de kerndoelen primair onderwijs, het landelijke kader dat de overheid vaststelt en dat SLO, het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, uitwerkt voor scholen. Het kerndoel valt onder het domein Mens en natuur en gaat in de kern over de werking en verzorging van het menselijk lichaam. Sinds een wetswijziging die op 1 december 2012 inging, is daar een expliciete passage aan toegevoegd: scholen moeten leerlingen ook laten kennismaken met seksualiteit en met seksuele diversiteit. Het Kamerlid dat deze aanvulling destijds door de Kamer loodste, Boris van der Ham (D66), motiveerde dat vooral vanuit het tegengaan van pesten en uitsluiting van homoseksuele leerlingen.

Belangrijk is wat kerndoel 38 niet doet. Het schrijft geen lesmethode voor, geen vast aantal lesuren en geen exacte lesinhoud per leerjaar. Het stelt alleen een einddoel: aan het einde van de basisschool moeten leerlingen iets hebben meegekregen over seksualiteit en over diversiteit in seksuele geaardheid en relatievormen. Hoe een school dat precies invult, ligt niet in de wet vast, en dat is precies de ruimte waarin de discussie over genderidentiteit is ontstaan.

Seksuele diversiteit gaat over wie je liefhebt, niet over wie je bent

Seksuele diversiteit is in de kerndoelen een vrij smal en specifiek begrip: het gaat over de verscheidenheid aan seksuele geaardheden en relatievormen, bijvoorbeeld dat sommige mensen verliefd worden op iemand van hetzelfde geslacht, dat gezinnen er verschillend uitzien, en over acceptatie daarvan. Het doel is dat leerlingen leren dat die verscheidenheid bestaat en dat pesten of uitsluiten op basis daarvan niet hoort.

Genderidentiteit is een ander begrip: het gaat over het innerlijke gevoel een jongen, meisje, allebei of geen van beide te zijn, los van de vraag op wie iemand verliefd wordt. Vakliteratuur over seksuele vorming behandelt seksuele oriëntatie en genderidentiteit doorgaans als twee aparte dimensies van identiteit. In de wettekst van kerndoel 38 komt het woord genderidentiteit niet voor. De wet verplicht dus wel les over acceptatie van homoseksualiteit en andere geaardheden, maar schrijft geen apart lesonderdeel over genderidentiteit voor.

Waar komt genderidentiteit dan vandaan in de klas?

Dat genderidentiteit toch regelmatig in lesmateriaal opduikt, komt niet door de wet, maar door de keuzes van methodemakers en scholen. Rutgers, het kenniscentrum seksualiteit dat de Week van de Lentekriebels en het lesprogramma Kriebels in je buik ontwikkelt, kiest er zelf voor om naast seksuele diversiteit ook thema's als rolpatronen, zelfbeeld en genderidentiteit op te nemen, uiteenlopend per groep. Dat is een redactionele keuze van Rutgers binnen de ruimte die kerndoel 38 openlaat, geen verplichting vanuit Den Haag.

Scholen zijn in Nederland vanwege de vrijheid van onderwijs, vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet, vrij in de keuze van lesmethode, zolang de kerndoelen uiteindelijk worden gehaald. De ene school kiest voor Kriebels in je buik, de andere voor een ander pakket, en een derde stelt eigen materiaal samen. Een overzicht van wat er per leerjaar wordt aangeboden en welke methodes er bestaan, is te vinden in onze hub lesinhoud per groep.

Toezicht: de Onderwijsinspectie kijkt naar doelen, niet naar methodes

De Onderwijsinspectie controleert of scholen de kerndoelen in de volle breedte aanbieden, maar schrijft geen specifieke methode of exacte lesinhoud voor. Dat laat scholen bewust ruimte, maar betekent ook dat er geen centrale instantie vooraf toetst of een gekozen methode het onderscheid tussen verplicht en aanvullend scherp houdt. In de praktijk ligt die afweging bij het schoolteam en, waar het gaat om de keuze van lesmateriaal, bij de medezeggenschapsraad.

Dat verklaart mede waarom de discussie in 2023 opliep: Kamerleden stelden vragen aan de toenmalige bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over lesmateriaal waarin genderidentiteit bij jonge kinderen aan bod kwam, en wezen erop dat dit verder gaat dan wat kerndoel 38 letterlijk voorschrijft. Voorstanders van het bredere lesaanbod wijzen juist op de weerbaarheid en veiligheid die vroege voorlichting over grenzen en diversiteit kan bieden.

Wat onderzoek laat zien, en wat nog niet

Onderzoek naar seksuele vorming op de basisschool richt zich vooral op weerbaarheid, grenzen stellen en het verminderen van pesten en grensoverschrijdend gedrag. Evaluaties die Rutgers zelf aanhaalt in jaarverslagen en publicaties wijzen op een positief verband tussen feitelijke, leeftijdsadequate voorlichting over lichaam en relaties en veiligheid op school. Onderzoek dat specifiek het effect meet van lessen over genderidentiteit bij kinderen onder de tien jaar, los van seksuele diversiteit in bredere zin, is schaarser en minder eenduidig.

Dat verschil in onderzoeksbasis is een van de redenen waarom sommige onderwijsexperts terughoudendheid bepleiten juist op het onderdeel genderidentiteit, terwijl de bredere lessen over acceptatie van seksuele diversiteit breder wetenschappelijk en maatschappelijk worden gedragen. Het is een onderscheid dat in de publieke discussie vaak verdwijnt, terwijl het voor de vraag wat verplicht is nu juist bepalend is.

Internationale kaders en wetenschappelijke voorzichtigheid

Nederland is niet het enige land dat worstelt met de vraag hoe ver seksuele vorming op jonge leeftijd moet gaan. De Standards for Sexuality Education in Europe, opgesteld door WHO-Europe en het Duitse BZgA in 2010, beschrijven een leeftijdsmatrix met onderwerpen die vanaf de kleuterleeftijd aan bod zouden kunnen komen, waaronder lichaamsbewustzijn, relatievormen en genderidentiteit. Dat document is geen Nederlandse wet en geen kerndoel: het is een internationaal advieskader waar kenniscentra zich soms op beroepen, en dat door critici juist wordt aangehaald als voorbeeld van hoever lesmateriaal zou kunnen gaan.

Over genderidentiteit bij kinderen en jongeren is het wetenschappelijk debat bovendien volop in beweging. De Cass Review, het Engelse onafhankelijke onderzoek naar zorg voor jongeren met genderdysforie onder leiding van kinderarts Hilary Cass, concludeerde in het eindrapport van april 2024 dat de wetenschappelijke onderbouwing voor vroege sociale en medische transitie bij minderjarigen zwak is en dat terughoudendheid op zijn plaats is. Dat rapport gaat over zorg, niet over lesprogramma's, maar voedt wel de bredere voorzichtigheid waarmee onderwijsexperts en ouders naar lesmateriaal over genderidentiteit voor jonge kinderen kijken.

Wat kun je als ouder navragen

Voor ouders die willen weten wat hun kind precies meekrijgt, is het onderscheid tussen verplicht en gekozen een bruikbaar startpunt voor een gesprek met school. Vraag bijvoorbeeld:

  • Welke methode gebruikt de school voor seksuele vorming, en is die door het team of de medezeggenschapsraad goedgekeurd?
  • Komt genderidentiteit als apart onderwerp aan bod, en zo ja, vanaf welke groep?
  • Is het lesmateriaal vooraf in te zien, zoals het inzagerecht dat ouders in de praktijk vaak hebben?

Deze vragen horen in de eerste plaats thuis bij de leerkracht of de schoolleiding, en bij de medezeggenschapsraad als het gaat om de keuze van lesmateriaal. Meer achtergrond over het programma, de lesinhoud per groep en de rechten van ouders is te vinden in ons volledige overzicht van artikelen.

Bronnen

  1. SLO, Kerndoelen primair onderwijs, domein Mens en natuur (kerndoel 38), slo.nl
  2. Wetten.nl/Overheid.nl, Wet van 11 oktober 2012 tot wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs in verband met de invoering van aandacht voor seksualiteit en seksuele diversiteit in het onderwijs
  3. Rutgers, Kriebels in je buik en Week van de Lentekriebels: lesmateriaal en jaarverslagen, rutgers.nl
  4. Inspectie van het Onderwijs, Onderzoekskader funderend onderwijs, onderwijsinspectie.nl
  5. WHO Regional Office for Europe en BZgA, Standards for Sexuality Education in Europe (2010)
  6. Cass, H., Independent review of gender identity services for children and young people: Final report (april 2024), cass.independent-review.uk

Redactie Lente-kriebels.nl

Onafhankelijke redactie die ouders rustig en met bronnen informeert over de Week van de Lentekriebels en seksuele vorming op de basisschool. Informatief, geen juridisch of pedagogisch advies. Laatst bijgewerkt op 13 november 2026.

Meer over ons →

Veelgestelde vragen

Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.

Meer over Lesinhoud per groep