Wat is de Week van de Lentekriebels? Het programma uitgelegd

De Week van de Lentekriebels is de jaarlijkse projectweek over relaties, weerbaarheid en seksualiteit voor het basis- en speciaal onderwijs, georganiseerd door kenniscentrum Rutgers samen met de GGD'en. Ruim een derde van de basisscholen doet mee, de week bestaat sinds 2006 en haalt sinds 2023 elk voorjaar het nieuws. Dit artikel legt uit wat het programma precies is, wie het maakt en betaalt, wat de overheid wel en niet voorschrijft, en hoe het in twintig jaar veranderde van een weerbaarheidsweek in een breder programma waarin ook genderdiversiteit een plaats kreeg.

Wat is de Week van de Lentekriebels?

De Week van de Lentekriebels is volgens de organisatoren zelf een landelijke projectweek voor het speciaal en basisonderwijs met extra aandacht voor relationele en seksuele vorming. Het is een initiatief van Rutgers, het Nederlandse expertisecentrum voor seksualiteit, en van de regionale GGD'en. De week valt altijd in maart; in 2026 van 23 tot en met 27 maart. Scholen melden zich aan via een online formulier en krijgen daarna een handboek, aanvullende informatie en kortingscodes voor lesmateriaal. De lessen zelf gaan, in de woorden van Rutgers, over weerbaarheid, relaties en seksualiteit: bij jonge kinderen over vragen over het lichaam en waar baby's vandaan komen, bij oudere kinderen over puberteit, verliefdheid en grenzen.

Belangrijk om te weten: de week is geen lesmethode. Het is een thema- en campagneweek die scholen moet helpen om, zoals de Rijksoverheid het formuleert, een goede start te maken met relationele en seksuele vorming. Rutgers benadrukt zelf dat de week het beste werkt als startpunt en dat scholen het hele jaar door lessen moeten geven die aansluiten bij de ontwikkeling van kinderen. Welk lesmateriaal een school daarbij gebruikt, kiest de school. Veel deelnemende scholen gebruiken het lespakket Kriebels in je buik van Rutgers, maar dat is geen voorwaarde. Toenmalig onderwijsminister Wiersma schreef in juni 2023 aan de Tweede Kamer dat er geen formeel of standaard lespakket voor de themaweek bestaat en dat deelname vrijwillig is.

Ontstaan in 2006: van Rutgers Nisso Groep en de GGD'en

De eerste Week van de Lentekriebels werd gehouden in 2006. Rutgers schreef in zijn jaarverslag over 2025 dat het dat jaar de twintigste editie organiseerde, en de Rijksoverheid noemt de editie van 2026 de 21e. Hart van Nederland meldde in 2023: al vanaf 2006 organiseert Rutgers deze week samen met alle GGD'en. De organisatie heette destijds nog Rutgers Nisso Groep, een fusie van de oude Rutgers Stichting en het onderzoeksinstituut NISSO. In 2011 ging die groep samen met de World Population Foundation verder als Rutgers WPF, en sinds het midden van de jaren tien heet de organisatie kortweg Rutgers. Wie dat kenniscentrum is, hoe het wordt gefinancierd en waarom er kritiek is op zijn dubbelrol, leest u in ons profiel Rutgers: de organisatie achter de Lentekriebels.

De GGD'en zijn vanaf het begin medeorganisator. Zij vormen de regionale schakel: de GGD helpt scholen bij de organisatie, adviseert over de keuze van lesmateriaal en ondersteunt bij het betrekken van ouders, bijvoorbeeld met een ouderavond. Rutgers onderhoudt daarnaast een pool van trainers die schoolteams scholen of ouderavonden verzorgen. Deze constructie verklaart waarom de week zo snel landelijk kon worden: elke regio had al een publieke gezondheidsdienst met contacten op scholen.

Het doel: weerbaarheid, grenzen en gezonde relaties

Het oorspronkelijke en nog steeds centrale doel van het programma is wat Rutgers seksuele weerbaarheid noemt: kinderen leren hun lichaam kennen en benoemen, leren wat prettig en niet prettig is, leren nee zeggen en leren waar ze hulp kunnen vragen. Daaromheen liggen thema's als vriendschap, verliefdheid, respect voor elkaar en, in de bovenbouw, de puberteit en voortplanting. Dat zijn doelen waar weinig ouders bezwaar tegen hebben. Minister Wiersma verwoordde in 2023 de redenering van de overheid: relationele en seksuele ontwikkeling begint al jong, en daarom is het belangrijk dat vanaf de eerste schooljaren aandacht is voor een positief zelfbeeld, vriendschappen en verliefdheid, het respecteren van grenzen van anderen en het aangeven van eigen grenzen.

Rutgers onderbouwt het programma met de stelling dat brede relationele en seksuele vorming samenhangt met bewuster en later beginnen aan seks, consistenter anticonceptiegebruik en minder grensoverschrijdend gedrag. De minister nam die onderbouwing in zijn Kamerbrief over, met verwijzing naar een kennisdossier van Rutgers zelf. Wat het onderzoek daar precies over zegt, en waar het bewijs dun is, bespreken we apart in wat onderzoek zegt over seksuele vorming op de basisschool. Hier volstaat de constatering dat het doel van weerbaarheid breed gedragen wordt en dat de discussie vooral gaat over de invulling en over wie die invulling bepaalt.

Het lespakket Kriebels in je buik

Het lespakket dat het meest met de week wordt geassocieerd is Kriebels in je buik, ontwikkeld door Rutgers. Volgens de interventiebeschrijving bij het Nederlands Jeugdinstituut bestaat het uit 56 lessen van 45 tot 50 minuten in een doorlopende leerlijn van groep 1 tot en met 8, voor kinderen van 4 tot 12 jaar. Het pakket is opgebouwd rond vier thema's: lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld, voortplanting en gezinsvorming, sociaal-emotionele ontwikkeling en seksuele weerbaarheid. Het materiaal wordt aangeboden in een digitale omgeving, kriebelsinjebuik.nl, waarvoor scholen een licentie afnemen. Er is ook een variant voor het speciaal onderwijs.

Kriebels in je buik is in februari 2023 door de Erkenningscommissie Interventies (deelcommissie Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering) erkend op het niveau 'goed onderbouwd'. Dat is het op een na laagste erkenningsniveau: het betekent dat de theoretische onderbouwing deugt, niet dat de effecten zijn aangetoond. Het NJi vermeldt uitdrukkelijk dat de interventie nog niet op effectiviteit is onderzocht en dat dus niet bekend is of zij werkt. Volgens Rutgers' eigen kennisdossier gebruikt ongeveer een derde van de basisscholen Kriebels in je buik, waarmee het de meest gebruikte erkende methode is. In 2025 begon Rutgers met het herzien van negentien lessen uit het pakket.

Wat er per groep precies in de lessen zit, van de kleuterlessen over lijf en gevoel tot de bovenbouwlessen over puberteit, seksuele oriëntatie en gender, staat uitgewerkt in onze rubriek Lesinhoud per groep en in het overzichtsartikel lesinhoud per groep van de Lentekriebels.

Elk jaar een thema

Rutgers kiest jaarlijks een thema dat de week een accent geeft en waarvoor extra materiaal wordt gemaakt. De afgelopen jaren waren dat:

• 2023: 'Wat vind ik fijn?', over het herkennen van wat je prettig vindt en wat niet.
• 2024: 'Weerbaar online', met een handleiding voor scholen over online weerbaarheid, gemaakt met Offlimits.
• 2025: de jubileumeditie 'Twintig jaar Week van de Lentekriebels'.
• 2026: 'Respect'.

De thema's laten zien hoe het programma zich beweegt: van het lichaam en grenzen naar ook de digitale wereld en omgangsvormen. Ze zijn tegelijk een communicatiemiddel: elk jaar levert de week een persmoment op, met cijfers over deelname en een boodschap van Rutgers over het belang van de lessen.

Hoeveel scholen doen mee?

Rutgers rapporteert de deelname in percentages, en die schommelen rond een derde tot veertig procent van de scholen. In het jaarverslag over 2025 schrijft Rutgers dat 36 procent van de scholen meedeed, wat volgens de organisatie neerkomt op ongeveer 2.350 scholen, 36.250 leerkrachten en 526.000 leerlingen. De Rijksoverheid noemt voor 2026 eveneens zo'n 36 procent. Voor 2024 meldde CNV Onderwijs veertig procent. In 2023, het jaar van de ophef, telde Rutgers bijna 28.000 gegeven lessen uit Kriebels in je buik, achttien procent meer dan in 2022. Het soms genoemde getal van ruim 3.000 scholen slaat op de Week van de Lentekriebels en de Week van de Liefde voor het voortgezet onderwijs samen; dat waren er volgens Rutgers 3.119 in 2024 en 3.452 in 2025.

Twee kanttekeningen. Ten eerste telt Rutgers zelf en zijn er geen onafhankelijke deelnamecijfers. Ten tweede zegt deelname aan de week niets over wat een school precies doet: de ene school geeft een hele week les uit het volledige pakket, de andere besteedt er een kringgesprek en een ouderbrief aan. Volgens Rutgers' eigen onderzoek onder schoolleiders uit 2025 geeft 96 procent van de basisscholen op enige manier relationele en seksuele vorming, maar doet slechts ongeveer 45 procent dat structureel met een erkende methode.

Wat de overheid voorschrijft: kerndoel 38

Hier is het belangrijk drie lagen uit elkaar te houden: wat de wet voorschrijft, wat de school kiest en wat Rutgers aanbiedt. De wettelijke laag is kerndoel 38 voor het primair onderwijs. Sinds 1 december 2012 luidt dat kerndoel: De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit. De cursieve toevoeging over seksualiteit en seksuele diversiteit kwam er bij Besluit van 21 september 2012 (Staatsblad 2012, 470). Volgens de toelichting bij dat besluit was de reden dat aandacht voor seksualiteit en seksuele diversiteit van groot belang is voor seksuele weerbaarheid en seksuele gezondheid, een veilig schoolklimaat en respect voor homoseksualiteit, biseksualiteit en genderidentiteit.

Twee dingen vallen op. Kerndoel 38 verplicht scholen om aandacht te besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit; het schrijft geen lesmethode, geen aantal lessen en geen leerjaar voor. SLO, het nationale expertisecentrum voor leerplanontwikkeling, formuleert het zo: de manier waarop en de mate waarin scholen dat doen, blijft een zaak van de school zelf. En de Rijksoverheid schrijft op haar site: scholen bepalen zelf wanneer en hoe ze aandacht besteden aan relationele en seksuele vorming, en deelname aan de Week van de Lentekriebels is niet verplicht. De Onderwijsinspectie ziet toe op het aanbieden van de kerndoelen, niet op de keuze voor een bepaald pakket.

Het kerndoel wordt op dit moment herzien. SLO leverde in 2025 de definitieve conceptkerndoelen burgerschap op; volgens de Kamerbrief van 4 september 2025 is de beoogde wettelijke invoering 1 augustus 2027. Tot die tijd geldt de tekst uit 2012. Wat die vrijheid van scholen concreet betekent voor ouders, bijvoorbeeld bij vragen over inzage of over de keuze van een andere methode, staat in rechten van ouders bij seksuele vorming op school.

De rol van GGD's en Stichting School & Veiligheid

Naast Rutgers en de GGD'en speelt Stichting School & Veiligheid een rol. Dit landelijke steunpunt voor sociale veiligheid op scholen ontwikkelde samen met Rutgers lesmateriaal voor lerarenopleidingen over gezonde relaties en seksualiteit en adviseert scholen hoe zij met ouders in gesprek gaan over relationele en seksuele vorming, mede om misverstanden rond de Lentekriebels te voorkomen. Daarmee is de keten compleet: Rutgers maakt het materiaal en organiseert de week, de GGD brengt het regionaal naar scholen, en School & Veiligheid ondersteunt het gesprek over het schoolklimaat. De overheid financiert delen van die keten via subsidies, maar is zelf geen organisator. Minister Wiersma zei het in het vragenuur van 21 maart 2023 kort en goed: het initiatief komt van Rutgers, OCW heeft hier geen rol.

Twintig jaar ontwikkeling: van weerbaarheid naar ook genderdiversiteit

Wie de week van 2006 vergelijkt met die van nu ziet een verschuiving. De eerste edities stonden vooral in het teken van weerbaarheid, lichaamsbesef en het voorkomen van seksueel misbruik. Twee ontwikkelingen verbreedden het programma. De eerste was de kerndoelwijziging van 2012, die seksuele diversiteit tot verplichte stof maakte en daarmee het lesmateriaal een wettelijke kapstok gaf. SLO schreef in zijn uitwerking van het kerndoel dat tot de centrale begrippen van seksuele diversiteit ook genderidentiteit (transgender) hoort en dat aandacht voor seksuele diversiteit niet kan zonder de heteronorm aan de orde te stellen. De tweede was de internationale koers van Rutgers: de organisatie baseert haar richtlijn voor seksuele en relationele vorming op de Standards for Sexuality Education in Europe van het WHO-regiokantoor voor Europa en de Duitse BZgA uit 2010, waarin voor de leeftijdsgroep 4 tot 6 jaar onder meer het ontwikkelen van een positieve genderidentiteit als houdingsdoel is opgenomen.

Zo kwamen gender en genderidentiteit het materiaal binnen. Hoe ver dat gaat, is precies waar de discussie over gaat. Minister Wiersma stelde in 2023 dat het onderwerp transgender in het pakket van Rutgers in groep 8 zit en niet in groep 1 of 2, en dat wat Kamerlid Baudet 'promotie van transgenders' noemde geen onderdeel is van de lespakketten die Rutgers aanbeveelt. Tegelijk komen begrippen als jongens- en meisjesdingen, gendergevoel en 'je mag zijn wie je wilt zijn' al eerder in de leerlijn terug. Een feitelijke doorlichting van wat er per groep over gender in het materiaal staat, geven we in gender in de Lentekriebels-lessen. Voor de bredere vraag hoe gender in het basisonderwijs is terechtgekomen, los van dit programma, verwijzen we naar zustersite genderopschool.nl.

2023: het jaar dat alles veranderde

In maart 2023 werd de week landelijk nieuws. Kamerlid Baudet (FvD) stelde in het vragenuur en in schriftelijke vragen dat kinderen werden geseksualiseerd, medewerkers van Rutgers en GGD'en werden bedreigd, en op sociale media circuleerden voorbeelden die volgens de minister geen onderdeel waren van de week of van het materiaal van Rutgers, zoals een verhaal van schrijver Pim Lammers voor volwassenen en een podcast van Dokter Corrie. De Onderwijsinspectie kreeg enkele tientallen telefoontjes en berichten van bezorgde ouders. Tegelijk gaf Rutgers toe dat de communicatie met ouders beter moest en kondigde het een herziening van het pakket met uitgebreidere ouderinformatie aan. In 2025 won Rutgers een kort geding tegen de stichting Civitas Christiana, die een 'Zwartboek Lentekriebels' verspreidde; de rechter oordeelde dat lesmateriaal daarin onvolledig, onjuist en misschien wel misleidend werd aangehaald en gebood rectificatie. Welke zorgen van ouders terecht waren en welke beweringen niet klopten, zetten we uiteen in de ophef over de Lentekriebels in 2023 en in de rubriek De ophef van 2023.

De nasleep is meetbaar. Volgens onderzoek van Rutgers en DUO Onderwijsonderzoek & Advies ervoer in 2022 19 procent van de scholen weerstand van ouders; in 2025 was dat 46 procent van de 426 ondervraagde scholen. Rutgers tekent daarbij aan dat het doorgaans om een kleine groep van één tot vijf ouders per school gaat en dat negen van de tien ouders voorstander zijn van relationele en seksuele vorming op school. Beide cijfers komen uit onderzoek van Rutgers zelf.

Waar deze site staat

Lente-kriebels.nl is een onafhankelijk informatieplatform voor ouders. Wij zijn niet tegen seksuele vorming op school: weerbaarheid, lichaamsbesef en het leren aangeven van grenzen zijn doelen die kinderen beschermen, en de wettelijke verplichting om daar aandacht aan te besteden is sinds 2012 een gegeven. Wij nemen ook afstand van onjuiste claims: er zijn geen kleuterlessen over anale seks en geen 'masturbatielessen', zoals de rechter in 2025 bevestigde.

Kritisch zijn wij op twee punten. Ten eerste op de lesinhoud over genderidentiteit voor jonge kinderen. Het idee dat een kind van vier tot acht een 'gendergevoel' heeft dat los kan staan van zijn lichaam is geen vaststaand feit maar een opvatting, en de Cass Review (2024) voor de Britse NHS waarschuwde dat sociale transitie bij kinderen geen neutrale handeling is maar een ingreep met mogelijke gevolgen voor het verdere traject. Zulke inhoud hoort wat ons betreft niet zonder uitdrukkelijke, vooraf gegeven informatie aan ouders in een kleuterklas. Meer over sociale transitie leest u op watissocialetransitie.nl. Ten tweede op de rolverdeling: één gesubsidieerde organisatie die lobbyt, onderzoekt, lesmateriaal maakt, dat materiaal verkoopt en de deelnamecijfers rapporteert. Dat is geen complot maar wel een concentratie die om onafhankelijk toezicht en om goed geïnformeerde ouders vraagt.

Samenvattend

De Week van de Lentekriebels is een vrijwillige projectweek van Rutgers en de GGD'en, sinds 2006, met Kriebels in je buik als meest gebruikte maar niet verplichte lespakket. De wet verplicht scholen sinds 2012 tot aandacht voor seksualiteit en seksuele diversiteit, maar laat de invulling aan de school. Het programma groeide van een weerbaarheidsweek uit tot een breed programma waarin ook gender en genderidentiteit een plek kregen, en precies dat onderdeel verdient van ouders de meeste aandacht. Wie wil weten wat er bij de eigen school gebeurt, hoeft niet te gissen: de school moet kunnen vertellen welk materiaal zij gebruikt en waarom. Hoe u dat gesprek aangaat, staat in in gesprek met school over de Lentekriebels.